Η είδηση του θανάτου της Μαρζάν Σατραπί, στα 56 της χρόνια, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του συζύγου της Ματίας Ρίπα, προκάλεσε θλίψη καθώς κλείνει ένας κύκλος για μια από τις πιο σημαντικές φωνές της σύγχρονης εικονογραφημένης λογοτεχνίας και του πολιτικού σινεμά. Η Γαλλοϊρανή καλλιτέχνης δημιουργός του εμβληματικού Persepolis, που κατάφερε να αφηγηθεί σε εκατομμύρια αναγνώστες και θεατές τι σημαίνει να μεγαλώνεις ανάμεσα στην επανάσταση, την εξορία και την διαρκή αναζήτηση της ελευθερίας, έφυγε από τη ζωή στο Παρίσι.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του στενού της κύκλου, η Μαρζάν Σατραπί «πέθανε από θλίψη», καθώς δεν κατάφερε να ξεπεράσει την απώλεια του ανθρώπου που υπήρξε συνοδοιπόρος της ζωής της. Η σχέση τους περιγράφεται ως βαθιά προσωπική και δημιουργική. Ο Σουηδός παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος βρισκόταν στο πλευρό της σπουδαίας καλλιτέχνιδας από τα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα, ενώ ο θάνατός του, τον Απρίλιο του προηγούμενου έτους, φαίνεται πως σημάδεψε ανεπανόρθωτα την ψυχολογική της κατάσταση.
Σε αναρτήσεις της στο Instagram, η ίδια είχε αφήσει να διαφανεί το μέγεθος της θλίψης της, γράφοντας χαρακτηριστικά πως «έχασε τον έρωτα της ζωής της».
Η γυναίκα που δεν χωρούσε πουθενά – από την Τεχεράνη στη Βιέννη και από εκεί στο Παρίσι
Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1969 στην πόλη Ραστ, κοντά στην Κασπία Θάλασσα. Μεγάλωσε στην Τεχεράνη και φοίτησε στο Lycée Français, εκεί όπου σπούδαζαν τα παιδιά της ιρανικής ελίτ. Ο πατέρας της ήταν μηχανικός, η μητέρα της σχεδιάστρια μόδας. Μια οικογένεια μαρξιστών-λενινιστών, μορφωμένων αλλά και αντιφατικών, που ζούσαν με άνεση, αγαπούσαν τη δυτική κουλτούρα, την πολυτέλεια και την καλή ζωή.
Η ίδια έχει πει πως από παιδί της έμαθαν ότι «δεν έχει σημασία αν είσαι κορίτσι ή αγόρι – σημασία έχει ότι είσαι άνθρωπος».
Η Σατραπί υπήρξε πάντα μια φιγούρα που κινούνταν ανάμεσα σε κόσμους που συγκρούονται. Μεγάλωσε μέσα σε μια οικογένεια πολιτικοποιημένη αλλά και γεμάτη αντιφάσεις, όπου η ιδεολογία συνυπήρχε με την ευζωία και τη δυτική αισθητική. Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από διαδηλώσεις, πολιτικές ανατροπές και την Ισλαμική Επανάσταση, που άλλαξε ριζικά τη ζωή της και την οδήγησε τελικά στην εξορία.
Έφηβη, οι γονείς της την έστειλαν σε οικοτροφείο στη Βιέννη, όπου βρέθηκε αντιμέτωπη με την αποξένωση και τον ρατσισμό. Η ίδια έχει περιγράψει ότι δεν ένιωσε ποτέ πως ανήκε κάπου – ούτε στο Ιράν ούτε στην Ευρώπη.
Η εφηβεία της ήταν ταραγμένη, με περιόδους έντονης ψυχολογικής κρίσης. Το 1994 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου απέκτησε τη γαλλική υπηκοότητα και ξεκίνησε μια νέα ζωή στο Παρίσι.
Ήταν ακόμη παιδί όταν την έπαιρναν μαζί τους στις διαδηλώσεις κατά του Σάχη. Στη ζωή της καθοριστικό ρόλο έπαιξε ο θείος της Αnoosh, πολιτικός κρατούμενος και αντιφρονών, ο οποίος λίγο πριν την εκτέλεσή του της ζήτησε να μη ξεχάσει ποτέ. Αυτή η προτροπή, χρόνια αργότερα, έγινε η βάση του Περσέπολις.
Το «Persepolis» και η παγκόσμια αναγνώριση
Το μεγάλο της έργο γεννήθηκε μέσα από την εμπειρία της εξορίας και της μνήμης. Η αυτοβιογραφική σειρά ασπρόμαυρων κόμικς Persepolis, που εκδόθηκε μεταξύ 2000 και 2003, αφηγείται την παιδική και εφηβική της ηλικία στο Ιράν, αλλά και την πορεία της προς την Ευρώπη.
Το έργο μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη το 2007, σε σκηνοθεσία της ίδιας και του Βενσάν Παρονό, αποσπώντας το Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Καννών.
Το έργο γνώρισε τεράστια διεθνή επιτυχία, μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 2007, αποσπώντας σημαντικά βραβεία και διεθνή αναγνώριση. Η ίδια είχε δηλώσει ότι περίμενε να πουλήσει λίγες εκατοντάδες αντίτυπα – τελικά πούλησε εκατομμύρια και έγινε παγκόσμιο φαινόμενο.
Όταν κυκλοφόρησε το Persepolis, ο διεθνής Τύπος τη χαρακτήρισε «αληθινή πριγκίπισσα».
Μέσα από την προσωπική της αφήγηση, η Σατραπί έδωσε φωνή σε μια προνομιούχο αλλά ταυτόχρονα εγκλωβισμένη γυναίκα, μετατρέποντας την ιστορία της σε καθολικό σύμβολο εξορίας και αντίστασης.
Η ζωή της δεν υπήρξε ποτέ γραμμική. Πριν από τη συγγραφή του Περσέπολις, πέρασε περιόδους ψυχολογικής πίεσης και κατάθλιψης. Η ίδια έχει περιγράψει ένα επεισόδιο κρίσης όπου χρειάστηκε ιατρική βοήθεια και τραυματίστηκε, εμπειρία που, όπως έχει πει, την οδήγησε τελικά στο να ξεκινήσει τη συγγραφή.
Μετά την τεράστια επιτυχία του έργου της, ακολούθησε το «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα και τα «Κεντήματα», ενώ η ίδια στράφηκε και στον κινηματογράφο, σκηνοθετώντας ταινίες όπως το «Gang of the Jotas» και το «The Voices».
