Πριν περίπου έναν χρόνο, ο Αμερικάνος δημοσιογράφος Εμάνουελ Άτσο είπε δυνατά αυτό που αποτελούσε κοινό μυστικό επί του θέματος. Ο Άτσο εργάζεται στο Fox Sports, ένα από τα μεγαλύτερα Μέσα των ΗΠΑ, και έπεσε θύμα των fake news που γέννησε ένας ψεύτικος λογαριασμός στο X σχετικά με την απόσυρση ενός παίκτη ράγκμπι. Ο Αμερικάνος δημοσίευσε ένα video στο TikTok στο οποίο αναμετέδιδε τη συγκεκριμένη «είδηση» και σύντομα, όταν άπαντες συνειδητοποίησαν πως επρόκειτο για ψέμα, δέχθηκε τα πυρά των ακολούθων του, που τον κατηγόρησαν πως «τους τάισε παραπληροφόρηση». Ο Άτσο απάντησε αφοπλιστικά με «τιτίβισμά» του: «Όπως κι αν έχει, είτε είναι αλήθεια, είτε ψέμα, το video είχε τεράστια απήχηση και αύξησε τους ακόλουθούς μας. Περισσότεροι ακόλουθοι = Μεγαλύτερες εμπορικές συμφωνίες».
Αυτή είναι, με λίγα λόγια, η «μάχη» ανάμεσα στην αλήθεια και την απήχηση.
Στην ψηφιακή εποχή αρκετών μη συνδρομητικών media που, στον πυρήνα τους λειτουργούν ως επιχειρήσεις που θέλουν να επιβιώσουν, οι βασικές αξίες της ενημέρωσης – η αλήθεια, η ακεραιότητα, η αμεροληψία – δεν έχουν την ίδια αξία με την απήχηση. Ακριβώς, επειδή στο τέλος της ημέρας, δεν είναι αυτές που θα φέρουν τα έσοδα των διαφημιστικών εταιρειών, αλλά η προσοχή του κόσμου, τα κλικς, τα likes, οι αντιδράσεις, τα σχόλια. Και η απήχηση είναι καλοδεχούμενη όπως κι αν έρθει, με κορυφαία ρεπορτάζ και ιστορίες ή viral fake news.
Μόνο που τα τελευταία είναι πιο εύκολα, πιο ταιριαστά στον κόσμο του διαδικτύου, εκεί όπου ο όγκος και η ταχύτητα μετρούν όσο πουθενά και το fact-checking, η διασταύρωση της πληροφορίας, αποτελεί πραγματική πρόκληση σε αυτούς τους ρυθμούς.
Τα αθλητικά δε, είναι ένας τομέας… πρόσφορος για παραπληροφόρηση. Συνήθως, δεν κρίνονται ζωές από αυτά, τα λεπτά ζητήματα είναι λιγότερα, θεωρούνται soft news, πιο ελαφριές ειδήσεις δηλαδή, όμως το ενδιαφέρον του κοινού τους είναι τεράστιο. Για αυτό οι ψεύτικοι λογαριασμοί κάνουν… πάρτι στο – ανεξέλεγκτο πια – X, για αυτό τα fake news είναι τόσο συνηθισμένα.
Δεν είναι όλα τα fake news το ίδιο πάντως. Στην αγγλική βιβλιογραφία, η παραπληροφόρηση χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: στο «misinformation» και το «disinformation». Ο δεύτερος όρος κρύβει σκοπιμότητα, διάδοση ψευδών πληροφοριών με συγκεκριμένο – κακόβουλο συνήθως – στόχο, ο πρώτος αφορά στις περιπτώσεις που απλά συμβαίνουν λάθη. Άλλα λιγότερο κακά, όπως η περίφημη ψευδής είδηση του εβδομαδιαίου μισθού ύψους ενός ευρώ του Ντάνι Άλβες στην επιστροφή του στην Μπαρτσελόνα το 2021, και άλλα περισσότερο κακά, όπως η ψευδής είδηση του θανάτου του Μίνο Ραϊόλα το 2022.
Όπως και να έχει πάντως, είτε υπάρχει δόλος, είτε όχι, η – θλιβερή μάλλον – πραγματικότητα είναι ίδια, αυτή που εξέφρασε και ο Εμάνουελ Άτσο: Η απήχηση έχει μεγαλύτερη αξία από την αλήθεια σήμερα, η παραπληροφόρηση μπορεί να αποδειχθεί επωφελής. Ωστόσο, η μεγαλύτερη εικόνα είναι πολύ πιο ανησυχητική.
