Σε μια εποχή όπου ο πλανήτης δείχνει να γυρίζει ξανά σε λογικές επιρροής, συγκρούσεων ισχύος και γεωπολιτικής επιβολής, μια ανάλυση της Wall Street Journal έρχεται να υπενθυμίσει κάτι που συχνά οι μεγάλες δυνάμεις, όπως η ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα, ξεχνούν: η ισχύς δεν αρκεί πάντα για να καθορίσει το αποτέλεσμα. Και η ιστορία, όπως δείχνει ο Θουκυδίδης, σπάνια συγχωρεί την αλαζονεία.
Η Wall Street Journal επιστρέφει στον Θουκυδίδη για να εξηγήσει γιατί ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα ανακαλύπτουν σήμερα τα όρια της ισχύος τους σε έναν κόσμο όπου οι «αδύναμοι» δεν είναι πλέον τόσο αδύναμοι.
Ο αρθρογράφος της εφημερίδας ξεκινά από μια από τις πιο εμβληματικές φράσεις της αρχαιότητας, από τον διάλογο των Αθηναίων με τους Μηλίους το 416 π.Χ., όταν απαίτησαν την υποταγή τους: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι τους επιβάλλει η αδυναμία τους».
Για δεκαετίες, η φράση αυτή του Θουκυδίδη θεωρήθηκε σχεδόν θεμέλιο της ρεαλιστικής σχολής στις διεθνείς σχέσεις.
Σήμερα, όμως, η Wall Street Journal υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα δείχνει να διαψεύδει αυτή τη βεβαιότητα.
Κι όμως οι υπερδυνάμεις που δεν πετυχαίνουν πάντα
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί το πρώτο μεγάλο παράδειγμα. Η Ρωσία εισέβαλε με την πεποίθηση ότι θα επιβάλει γρήγορα τη βούλησή της. Ωστόσο, χρόνια μετά, όχι μόνο δεν έχει επιτύχει τους αρχικούς της στόχους, αλλά αντιμετωπίζει έναν αντίπαλο που εξακολουθεί να αντιστέκεται και να πλήττει ακόμη και στόχους βαθιά στο ρωσικό έδαφος.
Αντίστοιχα, στη Μέση Ανατολή, οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν δείχνουν ότι ακόμη και ισχυρά πλήγματα από ΗΠΑ και Ισραήλ δεν αρκούν για να ανατρέψουν άμεσα το καθεστώς ή να εξουδετερώσουν πλήρως την επιρροή της Τεχεράνης στην περιοχή. Παρά τις απώλειες, η χώρα διατηρεί εργαλεία ισχύος και περιφερειακής επιρροής.
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι σαφές: η στρατιωτική υπεροχή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε πολιτική νίκη.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, η μεγάλη αλλαγή είναι η τεχνολογία. Drones, χαμηλού κόστους όπλα ακριβείας και νέες μορφές ασύμμετρου πολέμου έχουν περιορίσει σημαντικά το χάσμα ανάμεσα σε ισχυρά και μικρότερα κράτη.
Η Ουκρανία αναδεικνύεται ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που αξιοποίησε τεχνολογικά μέσα για να αντισταθμίσει την αριθμητική και στρατιωτική υπεροχή ενός πολύ ισχυρότερου αντιπάλου. Όπως σημειώνεται στην ανάλυση, η κατάκτηση ενός κράτους έχει γίνει πλέον πολύ πιο δύσκολη υπόθεση απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Η WSJ αναφέρει ότι η Κίνα παρακολουθεί στενά τα διδάγματα από την Ουκρανία και τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, καθώς σχεδιάζει τα δικά της σενάρια για την Ταϊβάν.
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι καμπανάκι για τις παραδοσιακές υπερδυνάμεις: ακόμη και οι ισχυρότεροι στρατοί του κόσμου δεν εξασφαλίζουν πλέον εύκολες ή γρήγορες νίκες, κάτι που αναγκάζει στρατιωτικές και πολιτικές ηγεσίες να επανεξετάζουν βασικές στρατηγικές παραδοχές.
Η προειδοποίηση του Θουκυδίδη
Στο τέλος της ανάλυσης, ο αρθρογράφος επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε: στην αρχαία Αθήνα. Η υπόθεση της Μήλου δεν ήταν απλώς μια στιγμή κυνικής ισχύος, αλλά και ένα προμήνυμα παρακμής.
Οι Αθηναίοι επέβαλαν τη βούλησή τους στους Μηλίους. Όμως, όπως καταγράφει ο Θουκυδίδης, η υπερβολική αυτοπεποίθηση και η αλαζονεία της ισχύος συνέβαλαν τελικά στην ευρύτερη στρατηγική αποδυνάμωση της Αθήνας στον ελληνικό κόσμο.
Το δίδαγμα που αναδεικνύει η Wall Street Journal προς τις σημερινές υπερδυνάμεις είναι διαχρονικό: η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κρατών που πίστεψαν πως η δύναμη αρκεί – και διαψεύστηκαν καθώς υποτίμησαν την αποφασιστικότητα των αντιπάλων τους.
Και ίσως αυτό να είναι και η πιο επίκαιρη προειδοποίηση του Θουκυδίδη 2.400 χρόνια μετά: ότι η δύναμη μπορεί να επιβάλλει αποτελέσματα, αλλά η αλαζονεία της ισχύος συχνά προετοιμάζει την πτώση ακόμη και των ισχυρότερων αυτοκρατοριών.
Υπενθυμίζεται ότι την ιστορική φράση είχε επικαλεστεί και ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός.
