Για τα άτομα με αναπηρία, το κόστος, η ενεργειακή επιβάρυνση και η έλλειψη προσβάσιμων κατοικιών δημιουργούν ένα επιπλέον πλέγμα εμποδίων στην πρόσβαση σε αξιοπρεπή και ασφαλή στέγη, προειδοποιεί η Ε.Σ.Α.μεΑ.
Η Ελλάδα καταγράφει τη χειρότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης για τα άτομα με αναπηρία, ενώ ένας στους δύο δυσκολεύεται να πληρώσει έγκαιρα το ενοίκιο ή το στεγαστικό του δάνειο και 4 στους 10 καθυστερούν την πληρωμή λογαριασμών.
Την ιδιαίτερα δύσκολη στεγαστική πραγματικότητα αποτυπώνει το 1ο Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ. για το 2026, με τίτλο «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία», αναδεικνύοντας παράλληλα την επιμονή της ενεργειακής φτώχειας και το σοβαρό έλλειμμα προσβάσιμων κατοικιών.
Η ανάλυση βασίζεται σε στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (SILC) της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ για τη δεκαετία 2016-2025. Εξετάζονται, μεταξύ άλλων, η επιβάρυνση από το κόστος στέγασης, οι καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίων και στεγαστικών δανείων και η ενεργειακή φτώχεια.
Επιδείνωση μετά το 2021
Η εικόνα που προκύπτει για τη δεκαετία 2016-2025 είναι δυσμενής. Παρότι κατά την πρώτη πενταετία καταγράφηκαν ορισμένες θετικές τάσεις, αυτές αντιστράφηκαν με την πληθωριστική και ενεργειακή κρίση που ακολούθησε από το 2021-2022.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η Ελλάδα βρίσκεται διαχρονικά στις χειρότερες θέσεις της ΕΕ σε κρίσιμους δείκτες που αφορούν τα άτομα με αναπηρία, όπως η υπερβολική επιβάρυνση από το στεγαστικό κόστος, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές και η ενεργειακή φτώχεια.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η αύξηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε ενοίκια και στεγαστικά δάνεια την περίοδο 2021-2025. Πλέον ένας στους δύο πολίτες με αναπηρία καθυστερεί να πληρώσει το ενοίκιο ή το στεγαστικό του δάνειο, γεγονός που, σύμφωνα με την Ε.Σ.Α.μεΑ., φέρνει ένα τμήμα του πληθυσμού αντιμέτωπο ακόμη και με τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας του.
Παράλληλα, 4 στους 10 πολίτες με αναπηρία καθυστερούν την πληρωμή λογαριασμών, ενώ η Ελλάδα αποτελεί αρνητική εξαίρεση στην ΕΕ-27 και στον σύνθετο δείκτη που αφορά τα άτομα με αναπηρία και ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Γιατί η αναπηρία επιβαρύνει το στεγαστικό κόστος
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται πολλοί παράγοντες που λειτουργούν σωρευτικά. Τα χαμηλότερα εισοδήματα, το πρόσθετο κόστος διαβίωσης που συνδέεται με την αναπηρία, οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες που μπορεί να αντιμετωπίζουν άτομα με αναπηρία ή χρόνιες παθήσεις και η έλλειψη κατάλληλων, προσβάσιμων κατοικιών δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την πρόσβαση σε ασφαλή και οικονομικά προσιτή στέγη.
Η προσβασιμότητα αποτελεί μάλιστα μια κρίσιμη, αλλά συχνά λιγότερο ορατή πλευρά της στεγαστικής φτώχειας. Για έναν άνθρωπο με αναπηρία, δεν αρκεί μια κατοικία να είναι οικονομικά προσιτή. Πρέπει ταυτόχρονα να μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες καθημερινής διαβίωσης και μετακίνησής του. Σημαντική παράμετρο αποτελεί και η ενεργειακή φτώχεια, η οποία, σύμφωνα με την Ε.Σ.Α.μεΑ., επιμένει, την ώρα που παραμένει έλλειμμα στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών.
Τι ζητά η Ε.Σ.Α.μεΑ.
Η Ε.Σ.Α.μεΑ. επισημαίνει ότι η απουσία πολιτικών κοινωνικής κατοικίας και στοχευμένης στεγαστικής υποστήριξης για τα άτομα με αναπηρία αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα, το οποίο γίνεται εντονότερο υπό τις σημερινές συνθήκες.
Σύμφωνα με την Ε.Σ.Α.μεΑ., η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 ενσωμάτωσε ορισμένες από τις προτάσεις που είχε καταθέσει στη δημόσια διαβούλευση, κυρίως όμως σε επίπεδο γενικών αρχών και στόχων και όχι, μέχρι στιγμής, συγκεκριμένων μέτρων. Αντίστοιχα, εκφράζει προβληματισμό για τις έως τώρα εξαγγελίες σχετικά με το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ», υποστηρίζοντας ότι δεν λαμβάνουν υπόψη το πρόσθετο κόστος διαβίωσης λόγω αναπηρίας.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνει είναι αυξημένη οικονομική ενίσχυση και προτεραιότητα στα άτομα με αναπηρία στα στεγαστικά προγράμματα, κάλυψη του κόστους προσαρμογής και απόκτησης προσβάσιμης κατοικίας, ανάπτυξη κοινωνικής και υποστηριζόμενης κατοικίας, κίνητρα προς ιδιοκτήτες για παρεμβάσεις προσβασιμότητας και δημιουργία μητρώου προσβάσιμων κατοικιών.
